« و سوگند ياد مىكنم كه هر كس از تو پيروى كند ، جهنم را از تو و آنها پر سازم » ( * ( لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لأَمْلأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ ) * ) . فلسفه آفرينش و مهلت دادن به شيطان در اين گونه بحثها معمولا سؤالات مختلفى به ذهن مىآيد كه از همه مهمتر اين دو سؤال است . 1 - خداوند چرا شيطان را آفريد ؟ با اينكه مىدانست سرچشمه وسوسه‌ها و گمراهيها مىشود ؟ . 2 - بعد از آنكه شيطان مرتكب چنان گناه بزرگى شد ، چرا خداوند تقاضاى او را مبنى بر ادامه حيات او پذيرفت ؟ . درباره سؤال اول در جلد اول تفسير نمونه پاسخ گفتيم ، كه اولا خلقت شيطان از آغاز ، خلقت پاك و بىعيبى بود و به همين دليل ، ساليان دراز در صف مقربان درگاه خدا و فرشتگان بزرگش جاى گرفته بود ، اگر چه از نظر آفرينش جزء آنها نبود ، سپس با سوء استفاده از آزادى خود ، بناى طغيان و سركشى گذاشت و رانده درگاه خداوند گرديد و لقب شيطان را به خود اختصاص داد . ثانيا - وجود شيطان براى پويندگان راه حق نه تنها زيانبخش نيست ، بلكه رمز تكامل نيز محسوب مىشود ، زيرا وجود يك دشمن قوى در مقابل انسان ، باعث پرورش و ورزيدگى او مىگردد ، و اصولا هميشه تكاملها در ميان تضادها به وجود مىآيد ، و هيچ موجودى راه كمال را نمىپويد مگر اينكه در مقابل ضد نيرومندى قرار گيرد . نتيجه اينكه شيطان گرچه به حكم آزادى اراده در برابر اعمال خلاف خود مسئول است ، ولى وسوسه‌هاى او ، زيانى براى بندگان خدا و آنهايى كه مىخواهند در راه حق گام بردارند نخواهد داشت ، بلكه به طور غير مستقيم براى آنها ثمربخش خواهد بود .